اسامی و القاب آن حضرت (س) :

فاطمه

این مجلّله عظیم الشان هم نام حضرت زهرا (س)و فاطمه یا فاطمه کبرى‏ نامیده شده است.

در روایتى درباره مقام والا و عظمت‏شان حضرت زهرا(س)و علت‏ نامیده شدن ایشان به فاطمه آمده است:

محمد بن مسلم گفت؛ از ابو جعفر امام باقر(ع)شنیدم که فرمود:

فاطمه داراى جایگاهى کنار در جهنم است. وقتى روز قیامت مى ‏شود، میان دو چشم هر نفر، مومن یاکافر نگاشته مى ‏شود. آنگاه به کسى‏ که دوستدار اهل‏بیت است و گناهان فراوانى دارد، دستور داده ‏مى ‏شود به آتش افکنده گردد. وقتى حضرت فاطمه آن شخص را مى ‏بیند،مى‏ گوید: بارالها! مولاى من! مرا فاطمه نام نهادى و به واسطه من ‏مى ‏خواستى از کسانى که دوستدار من و ذریه ‏ام هستند، درگذرى‏ وعده‏ ات حق است و تو از وعده ‏ات تخلف نمى ‏کنى.

در آن زمان خداوند عزیز و والامرتبه مى ‏فرماید: درست گفتى، تو را فاطمه نام نهادم و مى ‏خواستم به خاطر تو از کسى که دوست ت‏دارد، و پیرو توست و به خاندانت علاقمند و پیرو آنان است، درگذرم. پیمانم حق است و من خلف وعده نمى‏ کنم; به این سبب به ‏بنده ‏ام فرمان داخل شدن در آتش را دادم تا تو درباره او شفاعت ‏کنى. تو را شفیع قرار دادم تا براى ملائکه و پیامبران و فرستادگانم و صاحبان این توقفگاه، جایگاه و منزلتت درپیشگاه من‏ مشخص شود. هرکس را که دیدى میان دو چشمش کلمه مومن است، مى‏ گیرى‏و داخل بهشت مى‏ کنى.

حضرت معصومه(س)نیز چون حضرت فاطمه زهرا(س)داراى مقام شفاعت‏ است. و احتمالا نامیده شدن وى به فاطمه بى‏ ارتباط بااین مقام ‏نبوده است. به هر تقدیر به واسطه این بانوى گرامى بسیارى ازشیعیان داخل بهشت مى ‏گردند. در این‏باره امام صادق(ع) مى‏فرماید:

«... الا ان للجنه ثمانیه ابواب، ثلاثه منها الى قم. تقبض فیها امراه هى من ولدى و اسمها فاطمه بنت موسى تدخل بشفاعتها شیعتى ‏الجنه باجمعهم.»

آگاه باشید، براى بهشت هشت دراست; سه تا از آنها به سوى قم ‏باز مى ‏شود. در آنجا بانویى قبض روح مى ‏شود. او از جمله‏ فرزندانم، و نامش فاطمه دختر موسى است. به شفاعت او همه شیعیان ‏داخل بهشت مى ‏گردند.

برخى از نویسندگان در توضیح روایت فوق گفته ‏اند:

مقتضاى این خبر آن است که از براى آن مخدره (فاطمه معصومه) درنزد خداى تعالى مقام محمودى مى ‏باشد که شفاعت نمودن آن مخدره ‏باشد (در) روزجزا. و از براى او نزد خدا شانى است عظیم که آن ‏حضرت و هکذا برادرش حضرت رضا(ع) که در زیارتش مى‏ فرماید: «ان لک‏عند الله شانا من الشان.» و هکذا حضرت جواد(ع) . درکتاب مفتاح ‏الجنان مذکور است که حضرت رضا فرمود : هرکه زیارت کند او را همچنان است که مرا زیارت کرده است. گرچه مولف مفتاح معلوم ‏نیست، اما از احادیث معتبر نیز(چنین مطلبى)استفاده مى ‏شود. درحدیث است که «من زار ذریتهما کانما زارهما» ; هرکس ذریه حضرت‏ حسن و حسین را زیارت کند، مثل کسى است که خود آنها را زیارت‏ کند. حضرت معصومه و حضرت عبدالعظیم حسنى نیز مشمول همین حکم ‏مى ‏باشند.

آرى، حضرت معصومه از مقام محمود یعنى مقام شفاعت ‏برخوردار است:

یا بضعه الرساله

تا در حرم رسیدم آیا شد آشکارا قبرنهان زهرا؟

یا فاطمه ز هر سو با گوش جان شنیدم

بنت امام کاظم اخت امام هشتم

باشد شفاعتش را روز جزا امیدم

یا بضعه‏الرساله، ما را مران زدرگه

گشتم گداى کویت از غیر، دل بریدم

بر زاده برادر، جان جواد سوگند

رحمى، اگر چه زیر بار گنه خمیدم

یافاطمه، شفاعت از روسیاهى ‏ام کن

تاخلق روز محشر بینند رو سپیدم

معصومه

حضرت فاطمه معصومه مستغرق درعبادت، و از آلایش به معاصى و زشتیها پیراسته و عصمت مادرش زهرا (س) در او تجلى نموده است.

براساس پاره ‏اى از روایات، لقب معصومه از سوى امام رضا(ع)به ‏این بانوى عظیم الشان اعطا گردید. علامه مجلسى دراین باره ‏گوید: امام رضا(ع) درجایى فرمود: «من زار المعصومه بقم کمن‏ زارنى‏» هرکس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسى است که مرا زیارت کرده است.

کریمه اهل‏بیت

حضرت معصومه در زبان علما و فقهاى شیعه به لقب «کریمه ‏اهل‏بیت‏» یاد مى ‏شود. از میان بانوان اهل‏بیت این نام زیبا تنهابه او اختصاص یافته است.

بر اساس رویاى صادق و صحیح نسب‏ شناس گرانقدر مرحوم آیت ‏الله‏ سیدمحمود مرعشى نجفى(م 1338 ه .)این لقب از طرف امام ‏صادق(ع)برحضرت معصومه اطلاق شده است. در این رویا امام ‏صادق(ع)به آیت الله نجفى که با دعا و راز و نیاز تلاش پى ‏گیرى‏ را براى یافتن قبر مطهر حضرت زهرا(س)آغاز کرده بود، خطاب ‏فرمود: «علیک بکریمه اهل‏بیت‏» ; برتو باد به کریمه اهل‏بیت.

لقبهاى حضرت معصومه(س)از زیارتنامه‏ ها

تاآنجایى که ما اطلاع یافتیم، سه‏زیارتنامه براى حضرت معصومه‏ذکر شده است: یکى از آنها مشهورو دوتاى دیگر غیرمشهوراست.

اسامى و لقبهایى که براى حضرت معصومه در دو زیارتنامه غیرمشهور ذکر شده، به قرار ذیل است:

طاهره (پاکیزه); حمیده (ستوده); بره (نیکوکار);رشیده (رشدیافته); تقیه (پرهیزکار); رضیه (خشنود از خدا) ;مرضیه (مورد رضایت‏خدا); سیده طاهره (بانوى پاکیزه); سیده‏ صدیقه (بانوى بسیار راستگو); سیده رضیه مرضیه(بانوى خشنود ازخدا و مورد رضاى او); سیده ‏نساء العالمین(سرور زنان عالم)

لقبهاى دیگر آن بانو

محدثه و عابده و مقدامه (بانوى پیشتاز) از دیگر صفات و القابى ‏است که براى حضرت معصومه عنوان شده است.

محمد اصغرى ‏نژاد

برگرفته از ماهنامه کوثر شماره ۳۷

حضرت معصومه ‏علیها السلام در روایات

1 . قال الصادق ‏علیه السلام:

«ان لله حرما وهو مکة و للرسول حرما و هو المدینة و لامیرالمؤمنین حرما و هو الکوفة و لنا حرما و هو قم و ستدفن فیها امراة من ولدى تسمى فاطمة من زارها و جبت له الجنة ^(۱) ;

براى خدا حرمى است و آن مکه است و براى رسول خداصلى الله علیه وآله حرمى است و آن مدینه است و براى امیرمؤمنان‏ علیه السلام حرمى است و آن کوفه است و براى ما حرمى است و آن قم است و به زودى زنى از فرزندان من در آنجا دفن مى ‏شود که نامش «فاطمه‏» است ; هر کس او را زیارت کند بهشت‏ بر او واجب خواهد شد .»

2 . مرحوم محدث قمى ‏رحمه الله نقل کرده است که امام رضا علیه السلام به «سعد اشترى قمی‏» فرمود:

«اى سعد! نزد شما قبرى از ما هست . سعد گفت: قبر فاطمه دختر امام موسى بن جعفرعلیهما السلام را مى ‏فرمایید؟ فرمود: آرى . هر کس او را زیارت کند و حق او را بشناسد بهشت‏ براى اوست . ^(۲) »

3 . قال الصادق‏ علیه السلام:

«الا ان قم کوفتنا الصغیرة، الا ان للجنة ثمانیة ابواب ثلاث منها الى قم تقبض فیها امراة هى من ولدى، اسمها فاطمة بنت موسى، تدخل بشفاعتها شیعتى الجنة باجمعهم; ^(۳) قم کوفه کوچک ما است . براى بهشت هشت در است که سه در آن به سوى قم است . زنى در قم وفات مى ‏کند که از اولاد من است و نامش فاطمه دختر موسى بن جعفرعلیه السلام است . در روز قیامت‏ با شفاعت او تمام شیعیان من وارد بهشت مى ‏شوند .»

4 . قال الجواد علیه السلام:

«من زار قبر عمتى بقم فله الجنة; ^(۴)

کسى که قبر عمه ‏ام را در قم زیارت کند سزاوار بهشت است .»

5 . قال الرضا علیه السلام:

«من زارها عارفا بحقها فله الجنة ^(۵) ;

کسى که [فاطمه معصومه را] زیارت کند در حالى که عارف به حق او باشد، پاداشش بهشت است .»

------------------------------------------------

۱) بحارالانوار، ج‏102، ص‏265 .

۲) منتهى الامال، ج‏2، ص‏270 .

۳) جامع احادیث الشیعة، ج 12، ص 617 .

۴) بحارالانوار، ج‏102، ص‏265 .

۵) همان .

                           

شناسنامه حضرت معصومه سلام الله علیها

کریمه اهل بیت، حضرت معصومه ‏علیها السلام اول ماه ذى القعده سال 173 ه . ق . در مدینه چشم به جهان گشود و در سن 28 سالگى در روز 10 یا 12 ربیع الثانى سال 201 ه . ق . در شهر مقدس قم به ریاض جنت پر کشید ⁽¹⁾ .

القاب شریف آن حضرت، معصومه، کریمه اهل بیت، ستى و فاطمه کبرى است . پدر بزرگوارش حضرت امام موسى بن جعفرعلیه السلام و مادر آن حضرت، «نجمه‏» است ⁽²⁾ .

مادر آن حضرت

نجمه خاتون مادر بزرگوار امام رضاعلیه السلام و حضرت معصومه‏علیها السلام است . او از زنان برجسته زمان خود بود و در عقل، دین، حیا، جمال ظاهرى و باطنى نظیر نداشت .

«حمیده‏» مادر امام هفتم‏ علیه السلام همیشه از نجمه یاد مى ‏کرد و از روزى که او را به خانه برد مورد احترام قرار داد و هرگز پیش او نمى ‏نشست مگر براى تعظیم و احترام او .

روزى حمیده به حضرت کاظم ‏علیه السلام عرض کرد: « پسرم! نجمه کنیزى است که من بهتر از او را ندیده ‏ام; او زنى زیرک و داراى محاسن زیادى است و مى ‏دانم هر نسلى از او بدنیا آید، پاک و مطهر است; او را به تو بخشیدم و از تو درخواست مى ‏کنم حال او را رعایت کنى . ⁽³⁾ »

در روایتى آمده است: وقتى حمیده را خرید، شبى رسول خدا صلى الله علیه وآله را در خواب دید که به او فرمود: «اى حمیده! نجمه را به فرزند خود موسى ببخش، همانا از او فرزندى به دنیا مى‏آید که بهترین اهل زمین است .»

مقام و منزلت ‏حضرت نجمه ‏علیها السلام

مرحوم علامه مجلسى ‏رحمه الله از کتاب ارزشمند عیون اخبار الرضاعلیه السلام روایتى را نقل کرده است که توجه به آن ما را به مقام و منزلت ‏حضرت «نجمه خاتون‏» مادر بزرگوار امام هشتم و خواهرش حضرت معصومه ‏علیها السلام آگاه مى ‏کند . روایت مورد نظر را ذیلا از نظرتان مى ‏گذرانیم:

روزى امام کاظم‏علیه السلام از هشام پرسید: آیا خبردارى که کسى از برده فروشان آمده باشد؟ عرض کرد: نه . هشام مى‏گوید: پس آن حضرت فرمود: آمده است . و ما با هم نزد او رفتیم . برده فروشى را دیدیم که غلامان و کنیزان بسیارى آورده بود .

آن حضرت فرمود: کنیزانى که براى فروش آورده ‏اى را بر ما عرضه کن، او نه کنیز را بیرون آورد . حضرت هر یک را مى‏دید، مى‏فرمود: این را نمى ‏خواهم . آن‏گاه فرمود: آیا کنیز دیگرى دارى؟ گفت: نه، جز یک کنیز که او سخت‏ بیمار است .

حضرت فرمود: او را بیاور، برده فروش امتناع کرد، حضرت برگشت و روز بعد مرا نزد او فرستاد و فرمود: به هر قیمتى که بگوید آن کنیز را براى من خریدارى کن .

هشام مى ‏گوید: چون نزد برده فروش رفتم، او قیمت را بالا برد و من پذیرفتم و او را خریدم .»

مرد برده فروش پس از دریافت پول رو به من کرد و گفت: مردى که دیروز همراهش بودى چه شد و او که بود؟ گفتم: او مردى از بنى هاشم است .

گفت از کدام تیره بنى هاشم؟ گفتم: بیش از این مپرس .

آن‏گاه آن مرد برده فروش گفت: بدان که من این کنیز را از دورترین مناطق مغرب خریدم . روزى زنى از اهل کتاب این کنیز را همراه من دید و پرسید: این را از کجا آورده‏ اى؟ گفتم: او را براى خود خریده ‏ام . آن زن گفت: سزاوار نیست که این کنیز نزد تو باشد، او از آن بهترین اهل زمین است و چون به او رسد از او فرزندى به دنیا مى ‏آید که اهل مشرق و مغرب از او اطاعت کنند .

راوى در ادامه مى‏گوید: چیزى نگذشت که او در ملک امام موسى بن جعفرعلیه السلام در آمد و حضرت رضا علیه السلام متولد شد ⁽⁴⁾ .

به هر روى از افتخارات بزرگ حضرت معصومه ‏علیه السلام این است که ایشان از طرف پدر و مادر با حضرت رضا علیه السلام یکى است و این بر شرافت و برترى ایشان افزوده است .

---------------------------------

 پى ‏نوشت‏ها:

1) فروغى از کوثر، ص‏32 .

2) دلائل الامامه، ص‏309 .

3) همسران با فضیلت، گذرى به زندگانى مادران چهارده معصوم ‏علیهم السلام، ص‏75 .

4) عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج‏1، ص‏14 .

و با اقتباس از مجلّه کوثر شمارهء ۴۲